Cystatine C (CysC) kan gebruikt worden als een alternatief voor kreatinine, de kreatinine klaring in de controle en het vervolgen van de nierfunctie. CysC wordt gezien als een betere marker voor CKD [1] dan kreatinine. Sinds kort is er een turbidimetrische Cystatine C bepaling beschikbaar voor de ARCHITECTâ klinische chemie systemen.
Bepaling van de nierfunctie
Cystatine C is een klein eiwit dat in een constante hoeveelheid wordt geproduceerd door alle kernhoudende cellen van ons lichaam en wordt aangetroffen in de meeste lichaamsvloeistoffen zoals serum, liquor en moedermelk. Cystatine C wordt net als andere stoffen, zoals kreatinine en glucose, door glomerulaire filtratie uit de bloedbaan verwijdert en gekataboliseerd tijdens de reabsorptie.
De glomerulaire filtratie snelheid (GFR) is het volume aan plasma dat door de nieren geheel geklaard kan worden van een specifieke substantie in een bepaald tijdsbestek. Afname van de nierfunctie resulteert in een afname van de GFR en kan gecontroleerd worden door het analyseren van de te klaren substantie. Endogene serum markersTegenwoordig behoort het screenen op een verhoging van endogene serummarkers zoals kreatinine en ureum tot het routine aanvraagpakket, echter in een aantal klinische settings presteren deze markers niet optimaal [2].
Ureum wordt voor een groot gedeelte (40-70%) passief geabsorbeerd door de renale tubuli, waardoor in een situatie van een afgenomen renale perfusie het gefilterde ureum gedeeltelijk terug in de bloedbaan komt met een onderschatting van de GFR tot gevolg. Tevens is de ureumconcentratie in bloed sterk afhankelijk van het dieet, de leverfunctie en kan deze sterk afwijken ten gevolge van bepaalde ziektebeelden [2].
Het ontstaan van nierschade zal in een vroeg stadium niet leiden tot een verhoging van de kreatinineconcentratie of andere symptomen. De kreatinine- en ureumconcentratie wijkt vaak pas af van de referentiewaarde wanneer ongeveer de helft van de nierfunctie verloren is gegaan.
Bijkomend probleem bij het gebruik van kreatinine voor het bepalen van de nierfunctie is dat kreatinine geproduceerd wordt door spieren en de kreatinineproductie dan ook per persoon sterk kan variëren. Leeftijd, geslacht, spiermassa, overgewicht, zwangerschap etc. zijn naast tal van ziektebeelden factoren die de bepaling van de nierfunctie kunnen vertroebelen [2].
Bepaling van de kreatinineklaring door middel van het gelijktijdig bepalen van de kreatinineconcentratie in bloed en in een 24-uurs urine is een omslachtige, tijdrovende methode en met name bij niet gehospitaliseerde patiënten gevoelig voor fouten [3]. Cystatine CCystatine C wordt niet door de nieren gesecreteerd maar door de tubulaire epitheelcellen gereabsorbeerd en gecataboliseerd en komt onder normale condities, na passage van de nieren, niet meer terug in de bloedbaan. Cystatine C wordt in een constante hoeveelheid geproduceerd en de concentratie dient dan ook constant te blijven wanneer de nieren efficiënt werken en de GFR normaal is. Het gebruik van Cystatine C voor de schatting van de GFR is gebaseerd op dezelfde logica als die gehanteerd wordt voor de endogene markers; echter omdat het niet door nieren gesecreteerd maar gecataboliseerd wordt heeft Cystatine C een aantal unieke voordelen ten opzichte van de traditionele markers.
Studies suggereren dat Cystatine C een sensitieve marker voor nierschade is, met name daar waar er problemen met kreatinine te verwachten zijn en daar waar een kleine verandering in afname van de GFR zou kunnen duiden op het ontstaan van chronische nierschade. Goede voorbeelden hiervan zijn kinderen, ouderen boven 75 jaar, zwangere vrouwen, patiënten met diabetes, patiënten die een niertransplantatie hebben ondergaan, cirrose en auto-immuun ziekten [2].
Referenties
[1] Grubb, A.O., Adv Clin Chem 35: 63-99 (2000)
[2] Laterza O, et al, Clin Chem 48:5 699-707 (2002)
[3] Perrone, R.D., et al, Clin Chem 38: 1933-53 (1992)
[4] DoH National Service Framework for Renal Services - Part Two | 
